Thứ 4, 05-10-2022 - 00:39

Văn hóa nghệ thuật

NHỮNG KHÚC CA XUÂN CÒN XANH TƯƠI MÃI

ong doXanh tươi mãi với thời gian là những khúc ca xuân.

Cũng nhưđất tri vy, nhìn hàng cây rưng rưng nha sng, nhìn nụ hoa căng tràn sức nở, nhìn những khuôn mặt xinh tươi rng rỡ… là ta biết Xuân v!

Cũng như âm nhc vy. Nghe đâu đây như có tiếng ca mùa xuân khe kh ca mình, lại thoang thoảng hương hoa Thy Tiên bên bàn trà khi Tết đến.

Thế nên thổn thức người nghe, thế nên nhng ca khúc v mùa xuân du đã được mến yêu, sẽ mãi mãi song hành cùng mùa xuân, cùng lòng người

Nói đến những khúc ca xuân tươi mãi, phải kể đến “Mùa xuân đầu tiên” của nhạc sĩ Văn Cao: “Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về. Mùa bình thường mùa vui nay đã về, mùa xuân mơước y đang đến đầu tiên, vi khói bay trên sông, gàđang gáy trưa bên sôngmột tia nắng vui cho bao tâm hồn”....

Mùa xuân đầu tiên được nhạc sĩ Văn Cao sáng tác năm 1976, sau khi đất nước thống nhất. Vì nhiều lý do, ca khúc này lại có “số phận” long đong nhất của tác giả: sau đúng 20 năm kể từ khi viết (năm 1976) đến năm 1996 mới chính thức được vang lên rộng rãi khắp đất nước…

Mùa xuân đầu tiên của Văn Cao không sôi động mà trầm lắng, bồi hồi, bâng khuâng. Càng nghe, ta càng thấy có gì đó như nghẹn ngào, cảm động. Tiết tấu dìu dặt, êm ái nhẹ nhàng. Người nghe có cm giác như thy được nhng git nước mt rơi - đó là nước mt lăn ra t s sung sướng, hnh phúc tuyt đỉnh - nước mt ca s hi ng bao người chia ly cách bit sau bao năm, của c nhng gia đình sum họp mà không đầy đủ các thành viên bởi có người đã vĩnh viễn nằm xuống trong lòng đất mẹ. “Nước mắt trên vai anh, giọt rơi m đôi vai anh, nim vui phút giây nhưđang long lanhBởi những giọt nước mt đó là nim vui ln. Mùa xuân đầu tiên có cái sâu sắc của người tng tri, li có c s hn nhiên, tươi tn ca tuổi trẻ. Mùa xuân đầu tiên trọn vẹn cảm xúc từ đầu đến cuối. Mở đầu bài đã hay, rất độc đáo, ấn tượng; càng về sau, càng cuốn hút người nghe hơn: Tđây người biết quê người, tđây người biết thương người, tđây người biết yêu người…”. Sự toàn vẹn từ “Mùa xuân đầu tiên” đã trả lại cho con người tt c: Nim hnh phúc, ni nghn ngào khi được v li quê hương, và trên hết, là mt cuc sng t do, hnh phúc êm m bên nhng người thân yêu sau nhiu năm tháng cách xa. Ca khúc này đã được nam ca sĩ Quốc Đông thể hiện đầu tiên, rồi sau đó là Minh Hoa, Thanh Thúy, rồi Hồng Nhung và nhiều ca sĩ khác… Mỗi khi nghe lại ca khúc này, ta vẫn cảm thấy tươi mi như lần đầu, vào mùa xuân đầu tiên, mùa xuân nào cũng như là“đầu tiên ca tng con người vy!

Có “Một mùa xuân nho nhỏ”, nhưng đã đem lại niềm vui to lớn, không chỉ cho tác giả thơ Thanh Hi (phn li ca), cho nhc sĩ Trn Hoàn, mà cho tt c nhng người yêu nhc. Hình ảnh của một mùa xuân rất Huế đã được tác giả thơ mở đầu: “Mọc giữa dòng sông xanh, Một bông hoa tím biếc. Ơi con chim chiền chiện, Hót chi mà vang trời, Từng giọt long lanh rơi, Tôi đưa tay tôi hứng”,(ở bài hát là: “Tôi đưa tay hứng về”).

Đây là bức tranh mùa xuân được vẽ lên bằng tâm hồn của người nghệ sĩ vi nhng nét chấm phá dễ thương, rất tuyệt vời, một nét đặc trưng rất Huế đó là hình ảnh màu "tím biếc " của "một bông hoa" hòa với màu "xanh" của "dòng sông". Một màu tím gợn nhẹ như màu tím hoa sim mc gia con sông xanh biếc, hay như nhng tàáo dài vi màu tím tht nh nhàng ca nhng cô gái Huế. C hai màu sc đều rất hài hòa như vẫy gi mùa xuân, lại càng sinh động hơn bởi tiếng hót líu lo của con chim chiền chiện: “Hót chi mà vang trời”. Cả tác giả thơ và nhc đều đã lắng nghe tiếng chim hót, không chỉ nghe bằng thính giác, nhà thơ và nhc sĩ còn nghe bằng trái tim, bằng trí tưởng tượng, bng s liên tưởng độc đáo. Tgitđược hiu theo nghĩa rộng: có thể là giọt nắng, giọt sương sm, git mưa xuân, tiếng hót của những chú chim chiền chiện hay là giọt nước mt hnh phúc ca tác gi? S chuyển đổi cm giác trong tác gi thật kỳ lạ từ thị giác sang thính giác và giờ là xúc giác "tôi đưa tay hứng về". Sự chuyển đổi cảm giác này thể hiện sự say sưa, ngây ngất, nâng niu ca nhà thơ và nhc sĩ trước vđẹp ca thiên nhiên khi đất trời vào xuân. “Mùa xuân nho nhỏ” là bài thơ cui cùng ca nhà thơ Thanh Hi (ông mất cuối năm 1982). Và ca khúc “Một mùa xuân nho nhỏ” cũng đã được nhạc sĩ Trần Hoàn phổ nhạc ngay sau khi nhà thơ mt.

Cứ mỗi độ xuân về, “Một mùa xuân nho nhỏ” lại được vang lên, với tiếng hát (thu lần đầu tiên) của ca sĩ, NSƯT Kim Phúc, đâu chỉ là niềm tự hào của nhà thơ, ca nhc sĩ, ca đất Huế mến thương, mà là ca tt c chúng ta, bi mùa xuân du dàng vàm áp đang về… Có bn trđã thốt lên sau khi nghe bài hát này rằng: “Cảm ơn đời mi sm mai thc dy, có thêm mt ngày mi, mt mùa xuân mi để yêu thương.

Nhạc sĩ Dương Th có nhiu bài hát về mùa xuân như: “Hơi th mùa xuân”, “Đánh thc tm xuân”, “Bài hát ru mùa xuân”… và“Lắng nghe mùa xuân về” là  một trong những ca khúc của Dương Th mà khán thính giyêu thích nht. Bài hát này được nhạc sĩ Dương Th viết năm 1998, nhưng viết xong ri li bđấy vì lúc ấy đưa ra chưa thích hợp. Nhiều người nghĩ ông viết ca khúc trong một lần ra Hà Nội khi thời tiết đang độ mưa phùn và gió bấc, nhưng hóa ra li không đúng. Dương Th viết “Lắng nghe mùa xuân về” ngay tại đất Sài Gòn nhiều nắng và gió. Đóng cửa lại và vẫn thủy chung với Hà Nội để tiết xuân ùa vào lòng người: “Giọt mưa nào rơi tht êm trên ph phường/ Mùi hương nào thơm tht thơm trong gió thong....

Đầu năm 1999, ca khúc “Lắng nghe mùa xuân về” mới được phổ biến. Và bất ngờ hơn là gn như cùng mt thi gian, “Lng nghe mùa xuân vđược ba ngôi sao trong làng ca nhc lúc đó th hin: Mỹ Linh, Hồng Nhung, Thanh Lam. Ngay lập tức “Lắng nghe mùa xuân về” đã chinh phục được khán thính giả và tới nay trở thành một giai điệu đẹp, hiện đại và trang nhã về mùa xuân, một mùa xuân tươi tr, m áp vàđầy lãng mạn.

…. Phải chăng mầm non mùa xuân đang hé nở/Phải chăng nụ hoa mùa xuân đang hé nở/ Phải chăng ngày xuân đầu tiên đang gõ cửa/ Khi anh trông em ung dung bên thềm nhà/ Kìa tiếng chim rộn hót xa vời, Cánh hoa đào bỗng như cười, báo tin mùa xuân v!...

Rồi nhiều nữa những khúc ca xuân mà người yêu nhc có th kđến, cũng đã và đang là những ca khúc xanh mãi với mùa xuân: “Mùa xuân quê hương” (Hoài Mai), “Em ơi mùa xuân đến ri” (Trn Chung), “Cung đàn mùa xuân” (Cao Vit Bách), “Hoa c mùa xuân” (Bo Chn), “Li t tình của mùa xuân” (Thanh Tùng), “Hạt mưa mùa xuân” (Trương Ngc Ninh), “Một nét ca trù ngày xuân” (Nguyễn Cường), “Mưa xuân” (Đức Trnh), “Chào mùa xuân thênh thang Việt Nam” (An Thuyên), “Chiều xuân” (Ngọc Châu), “Phút giao thừa lặng lẽ” (Huy Tuấn) …

Tác giả bài viết này cũng xin đóng góp một khúc ca xuân, một ca khúc mà cứ tết đến xuân về lại được vang lên đâu đó, bài “Mùa xuân làng lúa làng hoa”.

Tôi có một người bn làng Nghi Tàm (mt làng có truyn thng trng hoa ở Hà Nội). Tôi rất muốn sáng tác một bài hát để tặng người ấy, làng ấy, tặng Hồ Tây với bao kỷ niệm êm đềm, tặng Hà Nội thân yêu đã bao năm gắn bó. Nghĩ mãi mà chưa biết viết làm sao, tình cờ, một lần tôi đạp xe vòng quanh hồ Tây sang bên kia Xuân La, Xuân Đỉnh, phát hiện ra bên này là những cánh đồng lúa bạt ngàn. Hóa ra bên kia là những làng trồng hoa Nghi Tàm, Quảng Bá, Nhật Tân, Ngọc Hà…, bên này toàn những làng trồng lúa. Từ đó trong tôi chợt lóe lên một ý tưởng rng, tại sao không viết cả lúa và hoa (một cái để ăn - một cái để chơi; mt cái là đời sống vật chất - một cái là đời sống tinh thần). Từ lâu thiên nhiên và con người đã có mối giao cảm, giao hòa, gắn bó với nhau, như tình yêu đôi lứa với thiên nhiên? Và cũng chính từ giây phút đó, những giai điệu đầu tiên đã vang lên:

 “Lúa ơi thơm ngát cho em hát cùng người/ Bi lúa yêu cuc đời nên xanh thm rung đồng/ Sóng lấp lánh mặt hồ cho hoa em ngào ngạt, Hương hoa bay dào dt, làng hoa em gi mùa - Mùa Xuân”.

Từ giai điệu này, với âm hưởng dân ca ca nhng điu hò trên sông nước, tôi “gia công” thêm đoạn đầu và đoạn kết:

“Bên lúa, anh bên lúa. Cánh đồng làng ven đê. Hồ Tây xanh mênh mông, trong tươi thm nng chiu…”

 Và “Mùa xuân làng lúa làng hoa” được hình thành như thế, viết khong cui năm 1980, thu thanh và phát sóng ln đầu tiên vi tiếng hát ca ca sĩ Thanh Hoa trên Đài Tiếng nói Vit Nam vào mùa xuân năm 1981. Rồi sau đó nhiều ca sĩ khác đã thu thanh và biểu diễn rất thành công như: Trung Anh, Anh Thơ, Tùng Dương, M L, Hồng Liên, Tân Phương, Ngc Lan, Tố Nga và nhiều ca sĩ khác…

Mùa xuân, đã đành rồi. Nhưng đâu ch mùa xuân, nhng giai điu y ch bt đầu t mùa xuân, cũng nhưđời người bt đầu t tui tr vy! Nghe lại những bài ca thấm đẫm hơi thở của mùa xuân, của tiếng chồi non cựa mình trong những ngày đất trời chuyển giao sang năm mới. Không biết tự bao giờ, mỗi lần mùa xuân gõ cửa là tâm hồn của biết bao người lại rung lên những cảm xúc lạ lùng. Mùa của những khoảnh khắc ý nghĩa, những phút giây đoàn tụ, những hoan ca, những ước vng, mùa ca tiếng thì thầm chồi non, lộc biếc... Chả thế mà cố thi sĩ Xuân Diệu đã phải thốt lên rằng: Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ngươi!

 Nhạc sĩ Ngọc Khuê