Thứ 4, 05-10-2022 - 00:21

Thông tin chung

Nhạc sĩ An Thuyên –Người nghệ sĩ của tình yêu

a1 copy copy copy copy copy copy copy copy copy copy copy copyVậy là người nhạc sĩ tài hoa - tài tử - tài tình ấy đã về với thế giới người hiền, để lại cho cuộc đời những thanh âm ắp đầy tình yêu cuộc sống và con người bằng “gia tài âm nhạc” không tuổi mang dấu ấn phong cách Nguyễn An Thuyên…

1. Đi trong tươi xanh tình yêu quê hương, đất nước, con người

Trong cuộc đời của nhạc sĩ, Thiếu tướng Nguyễn An Thuyên, những năm tháng sống tha thiết, mãnh liệt với trái tim căng tràn nhựa sống và một tâm hồn đa cảm luôn chất chứa hồn quê, hồn sông núi đã để lại những dấu ấn đậm đà, những âm vang sâu lắng trên các tác phẩm âm nhạc “mãi sống với thời gian”.

Tôi muốn gọi nhạc sĩ Nguyễn An Thuyên là nhạc sĩ của tình yêu. Ngay từ nét nhạc đầu tiên dẫu còn mộc mạc, đơn giản về âm điệu, tiết tấu, hình tượng âm nhạc, hòa thanh…nhưng ca khúc Nối gót anh hùng đã bộc lộ nhân sinh quan cộng sản khá rõ, chứa đựng dũng khí của một người con được sinh ra từ ngôi làng nhỏ ven biển miền Trung, như lời tâm nguyện, một “bức tâm thư” bằng âm nhạc của một con người sớm nguyện tiếp bước cha ông, phấn đấu và hy sinh vì quê hương, cho quê hương. Để rồi đến một ngày, ca khúc Em chọn lối này qua giọng hát thánh thót, trong veo của ca sĩ Thanh Hoa, với giai điệu réo rắt, tươi vui phỏng theo phong cách dân ca Thái, thông qua hình tương âm nhạc, nhạc sĩ An Thuyên đã khẳng định mạnh mẽ con đường đi của cuộc đời mình “Đường Đảng tôi đi, rộng mãi chân trời” với ý thức rất rõ ràng về trách nhiệm của người nghệ sĩ – chiến sĩ “tôi là người lính trong hàng trận/không phải gậy tòe đầu, mà mũi tên vót nhọn/không phải sỏi lăn lóc mà viên gạch xây nhà”…Cho đến bây giờ, nhìn lại hành trình 66 năm - một cuộc đời của nhạc sĩ An Thuyên ta như thấy từ lúc lọt lòng mẹ (Ông được sinh ra trong một trận càn của thực dân Pháp vào Tổng Hoàng Mai năm 1949, trận ấy quân dân ta chiến đấu rất dũng cảm, đẩy lùi quân địch, dành thắng lợi) cái khí phách, cái tinh thần chiến sĩ ấy đã chảy trong huyết quản của ông, trở thành “duyên và nghiệp”, đưa ông sớm tự nguyện đứng vào đội ngũ những người lính Cụ Hồ trên mặt trận văn hóa tư tưởng, đóng góp không nhỏ vào việc khẳng định tư cách chiến sĩ của người nghệ sĩ, tư cách vũ khí của các tác phẩm nghệ thuật trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tình yêu quê hương, đất nước, yêu Đảng, yêu Bác Hồ, yêu đồng chí đồng đội luôn là ngọn lửa truyền cảm hứng sống, cảm hứng sáng tạo cho nhạc sĩ để rồi những tác phẩm ông viết dù ở đề tài nào, thể loại nào đều chạm được phần sâu thẳm nhất của trái tim công chúng yêu nhạc An Thuyên. Với những công hiến lớn trên nhiều lĩnh vực, Ông xứng đáng được Đảng, Tổ quốc và nhân dân trao hàm tướng quân - vị tướng văn nghệ đầu tiên của nước nhà!

Nhạc sĩ An Thuyên thường nói vui: “Tôi từ quê ra tỉnh và rồi từ tỉnh trở về quê, đó là con đường âm nhạc của tôi”. Nhìn vào thế giới âm nhạc của nhạc sĩ An Thuyên ta gặp những chất liệu và giai điệu rất đỗi thân quen, thân thuộc. Thì nhạc sĩ vẫn họa bằng âm thanh bức tranh của bến quê mình “Ngô mướt dài bãi quê/Gió chiều chiều rượi mát/Đàn trâu chậm ngoài đê/Vẫn đi về lối cũ/Chuyến đò đầy rời bến/Sông Lam biết khi mô cho cạn/Đục trong, nhục vinh câu hát hỡi người” (Neo đậu bến quê), tưởng như riêng mà chung, xa mà gần, lắng đọng mà mênh mang biết mấy... Hay trong Ca dao em và tôi, bằng lối tư duy mới mẻ, độc đáo về hình tượng âm nhạc “cắt nửa vầng trăng, tôi làm con đò nhỏ/chặt đôi câu thơ/bẻ đôi câu thơ tôi làm mái chèo lướt sóng”, người nhạc sĩ đã đưa người nghe trở về với mênh mang sông nước quê hương, dặt dìu man mác câu ca dao - dân ca quê nhà trong đêm trăng thanh gió mát, trên cánh đồng chang chang nắng “cùng khoác áo tơi ra đồng” hay chiều hoàng hôn đổ sắc tím trên “tiếng sáo thênh thang cánh cò”, đặc biệt là nơi đó có em - cô thôn nữ với “áo nâu sòng, chân lấm bùn” mà đẹp tựa “gót chân tiên”… Nhưng người nhạc sĩ không sáng tác ca khúc theo kiểu phản ánh hiện thực thông thường mà là sự đan cài huyền diệu giữa thực và ảo, nhạc và đời khiến cho ai xa quê đều như bắt gặp hình ảnh quê mình. Phải có tình yêu quê hương đất nước, con người sâu nặng, thiết tha nhạc sĩ mới tạo nên sự kì ảo hóa với tươi xanh kỉ niệm trong cách viết sáng tạo, quen mà lạ, ẩn sâu trong đó sự hòa quyện giữa nghệ sĩ với phong cảnh, đất và người “Trưa nắng hè gọi nhau râm ran chè xanh/Đã có lần em giận hờn tôi/Đêm trăng ra đồng em đổ ánh trăng vàng đi/Cùng nghe tiếng sáo thênh thang cánh cò”. Trong sáng tác của nhạc sĩ An Thuyên, từ chùm ca khúc Huế thương, Hà Tĩnh mình thương, Chiều sông Thương, Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác… mặn mòi tình quê đến Chín bậc tình yêu, Khi xe tăng qua miền quan họ, Tiếng đàn Balalaica trên sông Đà…người yêu âm nhạc có thể cảm nhận chất đồng quê, ý vị mượt mà của các làn điệu dân ca Việt Nam quyện vào “tri thức âm nhạc bác học hiện đại” tạo nên những sắc màu riêng - sang trọng, đằm thắm mà bay bổng, hào hoa, giản dị mà vẫn thao thiết. Đó không phải là phép cộng của các thủ pháp sáng tạo âm nhạc đơn thuần mà là đằm sâu để rồi thăng hoa cảm xúc của một tâm hồn nhạy cảm, tất cả như tan vào từng nhịp thở, nhịp tim người nhạc sĩ và vang lên thành giai điệu tiêu tao, sâu lắng, lúc man mác nỗi buồn xa xăm lúc rộn ràng, háo hức, tươi trẻ. Thiết nghĩ, yếu tố sâu xa nhất tạo nên sức hút mãnh liệt âm nhạc An Thuyên nằm ở chỗ bằng tình yêu quê hương, đất nước, con người của chính mình ông đã đánh thức hồn quê, hồn Việt trong cõi sâu vô thức tiềm thức của mỗi người Việt Nam.

2. Và tình yêu mái trường…

“Ở trường của nhạc sĩ An Thuyên phải không?” là câu hỏi dường như cửa miệng của nhân dân sở tại khi có đoàn công tác của Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Vậy là, một cách tự nhiên, tên nhạc sĩ An Thuyên đã gắn vớihòa vào tên tuổi cùng những thành công của Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Đối với người làm nghề thầy, nghề gieo hạt ươm mầm thì có hạnh phúc nào hơn, niềm vui nào ngọt ngào hơn! Nhưng để có được “bức tượng đài” trong lòng nhân dân và chiến sĩ cả nước ấy, nhạc sĩ An Thuyên đã cùng cán bộ, giảng viên, chiến sĩ nhà trường (và cả những chuyên gia đầu ngành vì trân trọng tài năng và cảm động tấm chân tình của nhạc sĩ mà về trường sẻ chia, gánh vác) đi suốt chặng đường gần 20 năm “nhóm lửa, tìm tài”, bước chân lặn lội trên mọi miền quê tìm tài năng nghệ thuật, nỗ lực phấn đấu dựng xây, mạnh dạn “tìm đường, đổi mới”, giúp nhà trường từ nguy cơ “tổ chức lại thành đội huấn luyện phục vụ theo thời vụ và nhu cầu đơn vị bộ đội khi cần” đứng vững và phát triển mạnh mẽ, bền vững, trở thành Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và là đơn vị đào tạo chính quy nhạc nhẹ đầu tiên của cả nước. Nhà trường đã và đang đào tạo thành công những tài năng nghệ thuật trở thành những chiến sĩ-nghệ sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng kiên định, có phẩm cách cao đẹp, tâm hồn nhạy cảm, giàu lòng yêu thương con người, sẵn sàng có mặt trên mọi nẻo đường công tác, đem lời ca tiếng hát phục vụ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Thanh âm tiếng hát, lời ca, điệu múa của những học viên thành danh của Nhà trường lan tỏa đến nơi đầu sóng ngọn gió Trường Sa, đến những vùng biên cương xa xôi của Tổ quốc, trở thành niềm động viên rất lớn đối với những người đang làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng. Trong mỗi thành công của nhà giáo-chiến sĩ-nghệ sĩ Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội hôm nay và mai sau như đều mang dấu ấn ngọn lửa tình yêu, niềm đam mê sáng tạo nghệ thuật của nhạc sĩ An Thuyên; như là sự cộng hưởng của trí tuệ, của tình yêu nghề với nhiều cung bậc tình cảm được trao truyền. Những bài học từ tinh thần lao động nghệ thuật nghiêm túc của nhạc sĩ, Thiếu tướng An Thuyên, từ nghệ thuật quản lý con người, quản lý đơn vị theo tinh thần “giáo dục hướng thiện, quản lý phải đắc nhân tâm, phải đúng và khéo, phải dĩ bất biến ứng vạn biến, phải công thủ vận trù” mà nhạc sĩ thấm nhuần từ lời dạy của Bác Hồ mãi là hành trang cho tất thảy chúng ta - những người làm công tác giáo dục đào tạo và văn hóa văn nghệ.

3. Nhịp cầu nối kết âm nhạc và văn hóa doanh nghiệp

Công chúng biết đến nhạc sĩ An Thuyên với tư cách là một nhạc sĩ tài hoa, nội lực viết sung mãn, viết nhanh, viết đều và giàu xúc cảm thẩm mĩ đồng thời cũng biết đến Ông với tư cách là một nhà giáo dục, nhà quản lý tài ba, nghiêm mà hiền, lịch lãm mà gần gũi, sắc sảo mà chân thành. Có thể nói An Thuyên là một nhạc sĩ mà tâm hồn là dàn ăng ten cực nhạy, đặc biệt có xu thế hướng thẳng vào những vấn đề nổi cộm mà thực tiễn cuộc sống đòi hỏi và nắm bắt được những xung động tinh vi nhất. Có lẽ vì thế mà sau khi nghỉ hưu trở về với đời thường, dù đã ở tuổi “lục tuần”, mang tinh thần của người lính Cụ Hồ và của một vị tướng, Ông nhiệt huyết, hăng hái, hồ hởi bước vào một trận địa mới - cuộc sống doanh nhân và những người làm văn hóa doanh nghiệp. Ông đã trở thành Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam và là vị Chủ tịch đầu tiên như thế. Có cảm giác như lời dạy của Hồ Chủ tịch “Văn hóa soi đường quốc dân đi” thấm sâu trong bầu máu nóng của Ông để rồi dùng âm nhạc như là vũ khí để khám phá, khai thác, trao truyền những giá trị, chuẩn mực, quan niệm và hành vi…của văn hóa kinh doanh trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp. Những ngày đầu thành lập và lại là trận tuyến mới, không ít khó khăn, thấu triệt văn hóa kinh doanh là một bộ phận của văn hóa dân tộc, văn hóa xã hội, sự mẫn tiệp của trí tuệ và tình yêu âm nhạc dân tộc cùng những trải nghiệm của nhạc sĩ, Thiếu tướng An Thuyên đã trở thành “kho tư liệu sống” giúp “Lão tướng” tìm ra con đường đi ngắn nhất để hình thành và bước đầu xây dựng bản sắc văn hóa doanh nghiệp Việt. Các biện pháp như tăng cường tuyên truyền, đào tạo bồi dưỡng doanh nhân về đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước trong hoạt động kinh tế, về pháp luật, những kiến thức về kinh tế, nghiệp vụ kinh doanh, truyền thống văn hóa dân tộc; phát động sáng tác văn học nghệ thuật về đề tài Doanh nghiệp, Doanh nhân; tổ chức các chương trình nghệ thuật chuyên nghiệp và không chuyên để thắp sáng tình yêu quê hương đất nước, khích lệ lòng tự hào dân tộc trong doanh nhân Việt từ đó tạo neenbanr lĩnh và tri thức kinh doanh…đã làm cho những hoạt động như cuộc phát động phong trào “Doanh nghiệp văn hóa” với nội dung “ba không, ba có”, xây dựng và hoàn thiện tiêu chí Doanh nghiệp văn hóa, Hội thảo Quốc gia về “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp theo tinh thần Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 9 khóa XI”, tổ chức xây dựng Đề án “Phát triển văn hóa doanh nghiệp, văn hóa doanh nhân Việt Nam”, nghiên cứu khoa học về văn hóa kinh doanh… như một dòng chảy, bước đầu được đông đảo doanh nghiệp ủng hộ. Nhưng, trời chiều tháng bảy như ngưng gió khi nhạc sĩ, Thiếu tướng Nguyễn An Thuyên đột ngột về với thế giới người hiền. Giờ đây, bao nhiêu dự định, ý tưởng hay công việc còn dang dở ấy Ông đành để lại cho thế hệ sau bước tiếp. Tôi nghĩ, ở trận tuyến mới này, ông lại là một vị tướng lập chiến công!

4. Xin được tri ân

Nếu được quyền chọn lấy những ca khúc tiêu biểu cho âm nhạc An Thuyên tôi sẽ chọn Em chọn lối này, Ca dao em và tôi, Neo đậu bến quê, Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác, Huế thương, Chín bậc tình yêu, Mẹ Việt Nam anh hùng, Bắc cầu ra Trường Sa, Hoàng Sa, Tiếng đàn, Tan vào Hà Nội. Mỗi ca khúc mang một vẻ đẹp riêng nhưng bài nào cũng có chất chứa tình quê, tình non nước, bài nào cũng khép mở những ẩn khúc tâm tình, bài nào cũng mở ra khát vọng về cái đẹp bình dị mà thanh cao…Tất cả đều xuất phát từ một tình yêu cháy bỏng, thẳm sâu về con người và cuộc đời. Bất giác thấy lòng mình thoáng vang lên một sợi âm thanh mơ hồ, nghe như là xa lắm “trở về được tan trong lòng thành phố mình yêu” (Tan vào Hà Nội), cũng phải thôi, có bao thứ trong đời dẫu ta biết hy vọng gì chạm tới nhưng sao vẫn cứ mong một phép màu. Phải chăng đó là sức gợi,tiếng vọng ngân sau âm thanh đã dứt của người nhạc sĩ. Hay nói theo cách nói của Lê Đạt, tự bản thân sáng tác và cống hiến cho nghệ thuật và cuộc đời của nhạc sĩ, Thiếu tướng Nguyễn An Thuyên đã bầu Ông, tôn vinh Ông trở thành một trong những cây đại thụ của âm nhạc Việt Nam.

Ngoài kia, xe và dòng người vẫn nối nhau đi, lá xanh vẫn rì rào trong gió, hương hoa sen vẫn tỏa nhẹ nhàng, sóng nước hồ Tây vẫn dặt dìu vỗ… Tôi biết nhạc sĩ, Thiếu tướng Nguyễn An Thuyên đã Tan vào Hà Nội, vậy mà vẫn rưng rưng câu hát “Người ơi, người ở đừng về”!

PHẠM QUỲNH HOA