Thứ 4, 05-10-2022 - 00:18

Kiến thức âm nhạc phổ thông

KÈN HAUTBOIS - Nhạc cụ trong dàn nhạc giao hưởng

Hautbois (oboe - Anh): Là một nhạc cụ có nguồn gốc cổ xưa không thua kém gì cây flute. Có thể coi loại sáo aulos thời cổ Hy Lạp là một trong những tổ tiên của kèn oboe. Thời cổ Hy Lạp, nếu không có tiếng sáo aulos thì không thể nói gì đến liên hoan, tiệc tùng hoặc biểu diễn sân khấu. Có thể thấy hình người thổi sáo aulos trên các bình đựng nước cổ Hy Lạp. Ngoài ra, loại kèn Duốcna vùng Cápcadơ và các vùng Trung á, loại kèn chalumeau cổ ở châu Âu có âm thanh giống kèn oboe cũng được coi là những “tiền bối” của oboe.

 

Đầu thế kỷ 17, dựa trên cơ sở những loại kèn có âm thanh giống oboe từ các vùng Trung, cận Đông du nhập vào, hai nghệ nhân người Pháp là Philidore và Otterger đã chế tạo ra loại kèn oboe để dùng trong dàn nhạc. Trong gần một thế kỷ, oboe là thần tượng của các nhạc sỹ và những người mê nhạc. Những nhạc sỹ sáng tác lớn nhất của thế kỷ 17, 18 như Lully, Rameau, Bach, Handel cũng yêu thích và sử dụng oboe trong các tác phẩm của mình. Sang thế kỷ 19, người ta đưa vào kèn oboe cơ cấu nắp đậy hơi của cây flute của ông Boehm, và từ đó kết cấu của oboe chỉ còn thay đổi về chi tiết thôi.

Oboe là một nhạc cụ hình ống, một đầu loe ra, một đầu cắm dăm kép - là hai miếng sậy dát mỏng buộc chặt vào nhau, cắm vào một ống nhỏ bằng đồng gọi là thắng, để nối dăm kèn với thân kèn. Khi thổi hơi vào, những miếng sậy này rung lên, sự rung động này truyền vào cột không khí trong lòng ống của nhạc cụ và tạo ra âm thanh. Nhờ một số đặc tính về cấu trúc, kèn oboe hầu như không bị biến đổi về độ chuẩn cao, thấp của âm thanh, cho nên người ta quen lấy âm thanh của oboe làm âm mẫu cho các nhạc cụ trong dàn nhạc. Trước giờ hòa nhạc, khi nhạc công trong dàn nhạc đã có mặt đủ trên sàn diễn, ta thường nghe thấy kèn oboe thổi một âm mẫu, và các nhạc công khác dựa vào đó mà lấy âm chuẩn cho nhạc cụ của mình.

Khả năng kỹ thuật của oboe khá linh hoạt, nhưng vẫn thua cây flute. Chủ yếu nó là một nhạc cụ có âm thanh du dương như ca hát, chứ không phải là một nhạc cụ kỹ xảo. Chắc chúng ta còn nhớ chủ đề nhạc của các con thiên nga trong đoạn entr’acte chuyển sang màn 2 ở vở Hồ Thiên Nga của nhạc sỹ Nga thế kỷ 19 Tchaikovsky do kèn oboe độc tấu, âm nhạc thật du dương, đẹp đẽ biết bao!

Âm sắc của kèn oboe có pha chất giọng mũi rất đặc biệt. ở âm khu trung nó có âm thanh tươi mát, êm dịu, làm xúc động lòng người, đôi khi than vãn, gần như xót xa. Khác với tính chất lạnh lẽo của flute, oboe giàu tính xúc cảm hơn. Sở trường của nó là sự buồn rầu, than thở, những tiếng rên rỉ não lòng. Âm thanh của nó cũng có thể miêu tả sự dí dỏm và duyên dáng, đôi khi còn hài hước, nếu sử dụng một số nốt của âm khu trầm. Như trong vở balê Người đẹp ngủ của Tchaikovsky, trong biến tấu Mèo đực và mèo cái, kèn oboe đã bắt chước một cách rất hài hước tiếng meo meo não lòng của chú mèo đực si tình. Còn trong bản giao hưởng cổ tích Pêchia và chó sói, tác giả Sergei Procofiev đã sử dụng âm khu trầm của kèn oboe để miêu tả chú vịt lạch bạch trườn người trên mặt đất.

Nhiều nhạc sỹ danh tiếng đã viết những bản hòa tấu cho kèn oboe và dàn nhạc, như Concerto cho oboe&violon và dàn nhạc của nhạc sỹ vĩ đại người Đức thế kỷ 18 G.F. Haendel, 11 bản Concerto cho oboe và dàn nhạc thính phòng của nhạc sỹ Italia thế kỷ 18 Antonio Vivaldi...

TS VŨ TỰ LÂN